Gà đá ngứa, rỉa lông nhiều hoặc nghỉ không yên có thể khiến người nuôi nghĩ ngay đến rận, mạt. Tuy nhiên, các biểu hiện này cũng có thể liên quan đến thay lông, da bị kích ứng hoặc môi trường nuôi. Kiểm tra rận mạt ở gà đá cần kết hợp quan sát trên con gà với kiểm tra chỗ ngủ, thay vì thấy rụng lông là dùng thuốc ngay.
Dấu hiệu nào cần kiểm tra kỹ hơn?
Chú ý khi gà gãi hoặc rỉa một vùng liên tục, lông xơ gãy, da đỏ hay có vảy bất thường. Gà bồn chồn ở chỗ ngủ cũng cần được theo dõi. Ghi thời điểm xuất hiện và vùng cơ thể bị ảnh hưởng, vì những thông tin này hữu ích hơn nhận xét chung rằng gà bị ngứa.
Không dùng một dấu hiệu đơn lẻ để kết luận. Rụng lông trong đợt thay lông khác với lông gãy do cọ xát hoặc tổn thương da. Có thể đối chiếu thêm với bài chăm sóc gà đá thay lông, nhưng nếu gà có vết thương hoặc suy yếu thì cần kiểm tra sức khỏe riêng.
Quan sát da và chân lông một cách nhẹ nhàng
Chuẩn bị ánh sáng tốt, găng sạch và điện thoại để ghi hình. Giữ gà nhẹ, đỡ thân chắc và tránh ép ngực làm khó thở. Không lật ngược hoặc giữ lâu chỉ để tìm ký sinh trùng. Nếu gà quá kích động, nên dừng và nhờ người có kinh nghiệm hỗ trợ.
Vạch lông từng vùng để xem da và gốc lông, đặc biệt quanh hậu môn, dưới cánh và vùng có biểu hiện ngứa. Tìm sinh vật nhỏ đang di chuyển, cụm trứng bám chân lông hoặc chất bẩn bất thường. Không bóc mạnh vảy da và không nhổ lông để cố làm sạch.
Chụp ảnh rõ vị trí phát hiện, kèm ngày và ô nuôi. Chấm đen hay cặn trên lông chưa chắc là ký sinh trùng; hình ảnh hoặc mẫu được thu theo hướng dẫn của thú y sẽ giúp nhận diện tốt hơn. Tránh chuyển gà nghi nhiễm qua nhiều khu để nhờ từng người xem.
Vì sao cần kiểm tra cả cầu đậu và khe chuồng?
Rận và các nhóm mạt không có cùng tập tính. Có loại sống phần lớn trên cơ thể gà, trong khi mạt đỏ thường ẩn trong khe chuồng ban ngày và lên hút máu ban đêm. Vì vậy, kiểm tra gà một lần vào ban ngày không thấy gì chưa đủ để loại trừ mọi loại mạt.
Dùng đèn kiểm tra mặt dưới cầu đậu, đầu nối, khe gỗ và các điểm tối gần chỗ ngủ. Nếu gà bồn chồn về đêm, có thể quan sát thêm vào thời điểm đó mà không làm đàn hoảng loạn. Không tự xác định loài chỉ dựa vào màu sắc vì hình dạng và màu có thể khó phân biệt bằng mắt thường.
Đánh dấu nơi nghi ngờ và kiểm tra các ô liền kề. Đồ dùng chuyển giữa chuồng có thể mang theo ký sinh trùng. Duy trì dụng cụ riêng cho khu cách ly và hạn chế di chuyển cầu đậu, lồng, khay chưa được làm sạch sang khu khỏe.
Làm gì trước khi chọn sản phẩm xử lý?
Làm sạch nơi trú ẩn
Thu gom lông rụng và chất bẩn, thay vật liệu lót bị bẩn, vệ sinh các bộ phận có thể tháo. Khi cần làm sạch sâu, chuyển gà đến nơi an toàn có nước uống và thông thoáng. Để bề mặt khô rồi mới bố trí lại dụng cụ phù hợp.
Kiểm tra khe hở và vật liệu xuống cấp để sửa sau khi vệ sinh. Không chỉ xử lý con gà rồi bỏ qua chuồng nếu loại ký sinh trùng sống trong môi trường. Ngược lại, làm sạch chuồng cũng không thay thế việc đánh giá và xử lý những con đang nhiễm.
Xác định đúng đối tượng và cách dùng
Nhờ thú y hoặc cán bộ chuyên môn nhận diện khi chưa rõ. Chỉ chọn sản phẩm được phép dùng cho gia cầm và đúng mục đích trên nhãn. Thuốc dùng cho chó mèo, thuốc sâu cây trồng hay hóa chất vệ sinh chuồng không mặc nhiên dùng được trực tiếp lên gà.
Không tự tăng nồng độ, phối trộn nhiều thuốc hoặc phun vào mắt, mũi, cám và nước uống. Lịch xử lý nhắc lại phụ thuộc loại ký sinh trùng và sản phẩm; không áp dụng một khoảng ngày chung cho mọi trường hợp. Nếu gà có thể đi vào chuỗi thực phẩm, cần tuân thủ yêu cầu ngừng thuốc được xác nhận cho sản phẩm đó.
Theo dõi sau xử lý và hạn chế tái nhiễm
Ghi ngày kiểm tra, vùng phát hiện, sản phẩm đã dùng theo hướng dẫn và lịch kiểm tra lại. Quan sát cả da lông lẫn chỗ ngủ; việc gà bớt gãi chưa chứng minh đã hết ký sinh trùng. Không dùng thêm sản phẩm mới chỉ vì chưa thấy lông mọc lại ngay.
Gà mới cần được kiểm tra và cách ly trước khi nhập khu đang nuôi. Giữ chỗ tắm cát sạch, khô theo hướng dẫn chuẩn bị chỗ tắm cát cho gà đá, nhưng không coi tắm cát là biện pháp chữa khỏi mọi loại rận mạt.
Nếu gà nhợt nhạt, yếu, bỏ ăn, da tổn thương rộng hoặc nhiều con cùng có biểu hiện, cần liên hệ thú y sớm. Kiểm tra có hệ thống giúp chọn đúng hướng xử lý và tránh làm da gà bị kích ứng thêm vì dùng hóa chất tùy tiện.
