Cân gà thịt định kỳ giúp người nuôi biết đàn đang tăng trưởng ra sao, thay vì chỉ ước lượng bằng mắt. Tuy nhiên, kết quả có thể lệch nếu chỉ bắt những con dễ bắt, cân vào giờ khác nhau hoặc quên trừ khối lượng dụng cụ chứa. Một lịch cân ổn định cùng sổ ghi chép rõ sẽ giúp phát hiện thay đổi sớm và kiểm tra đúng nguyên nhân.
Vì sao không nên chỉ nhìn gà để đánh giá tăng trọng?
Trong cùng một đàn, những con to khỏe ở gần máng ăn dễ gây cảm giác cả đàn phát triển tốt. Nhóm nhỏ hơn ở khu vực khác có thể bị bỏ qua. Cân mẫu cung cấp số liệu để đối chiếu giữa các lần, nhưng vẫn là ước tính từ mẫu, không phải khối lượng chính xác của từng con trong toàn chuồng.
Khi đọc kết quả, cần biết giống, tuổi và cách nuôi. Không lấy mục tiêu của một dòng gà tăng trưởng nhanh áp cho mọi giống gà lông màu. Bảng mục tiêu đúng giống là căn cứ tham khảo; diễn biến thực tế của đàn và điều kiện chăm sóc vẫn cần được theo dõi song song.
1. Thống nhất lịch và chuẩn bị cân
Chọn lịch cân đều đặn, chẳng hạn một ngày cố định mỗi tuần, và duy trì cùng khung giờ. Ghi ngày tuổi thực tế của đàn trong mỗi lần cân. Tránh so sánh một lần vừa cho ăn với một lần có điều kiện khác hẳn mà không ghi chú. Không tự ý cắt thức ăn hoặc nước chỉ để làm số cân có vẻ ổn định.
Đặt cân trên mặt bằng chắc, kiểm tra mức không và dùng vật có khối lượng chuẩn để kiểm tra độ chính xác trước khi bắt đầu. Chọn cân phù hợp dải khối lượng của gà. Nếu dùng thùng hoặc giỏ, phải trừ bì; khi thay dụng cụ cần kiểm tra lại, không tiếp tục dùng số bì cũ.
2. Lấy mẫu từ nhiều vị trí trong chuồng
Chia điểm lấy mẫu ở nhiều khu vực, thay vì chỉ cân gà sát cửa hoặc quanh một máng ăn. Có thể bố trí các điểm ở đầu, giữa và cuối chuồng, tránh chọn theo cảm tính con to hay con nhỏ. Cố gắng giữ cách chọn mẫu nhất quán giữa các lần và ghi rõ vị trí đã lấy.
Số con cần cân phụ thuộc quy mô đàn, mức độ chênh lệch và hướng dẫn kỹ thuật của giống. Với trại lớn, nên thống nhất cỡ mẫu cùng người phụ trách kỹ thuật. Một vài con thuận tay bắt không đủ để đại diện cả đàn. Nếu dùng quây lấy mẫu, cân đầy đủ nhóm đã chọn thay vì bỏ qua những con có khối lượng không như mong muốn.
Thao tác nhẹ nhàng và giữ an toàn cho gà
Người bắt, giữ và cân cần biết thao tác phù hợp. Chuẩn bị sẵn dụng cụ để giảm thời gian chờ, tránh dồn gà quá chật hoặc đuổi bắt kéo dài. Không nâng gà bằng cánh hay cổ. Nếu gà có dấu hiệu khó thở hoặc bị kích động, dừng thao tác và kiểm tra điều kiện chuồng trước khi tiếp tục.
3. Ghi số cân để tính đúng khối lượng trung bình
Với cân từng con, ghi từng giá trị rồi cộng lại và chia cho số con đã cân. Dùng thống nhất đơn vị gam hoặc kilôgam; không nhập lẫn hai đơn vị trong cùng cột. Cân theo nhóm có thể cho giá trị trung bình, nhưng không cho biết từng con trong nhóm chênh nhau bao nhiêu.
Ví dụ minh họa phép tính: một mẫu có 50 con, tổng khối lượng sau trừ bì là 75 kg thì trung bình mẫu là 1,5 kg/con. Con số này chỉ minh họa cách tính, không phải mục tiêu cho một ngày tuổi cụ thể và cũng không phải khuyến cáo về cỡ mẫu.
Nếu tuần trước trung bình mẫu là 1,2 kg và sau bảy ngày là 1,5 kg, mức tăng trung bình ước tính là 300 gam/con trong khoảng đó, tương đương khoảng 43 gam/con/ngày. Hai mẫu phải được lấy theo cách tương đương để phép so sánh có ý nghĩa. Không hiểu đây là mức tăng đo trực tiếp trên từng con.
4. Đọc cả xu hướng và độ chênh lệch
Hai mẫu có cùng trung bình vẫn có thể khác nhau: một mẫu gồm nhiều con gần mức trung bình, mẫu kia có cả nhóm rất nhỏ và nhóm lớn. Vì vậy, khi cân từng con, giữ lại toàn bộ số liệu để xem sự phân bố. Không chỉ ghi mỗi số trung bình rồi xóa các giá trị ban đầu.
Một mẫu sổ đơn giản gồm ngày cân, ngày tuổi, số con, khối lượng trung bình, khu vực lấy mẫu và ghi chú. Có thể thêm lượng thức ăn sử dụng, tình trạng nước uống và thay đổi trong chuồng. Khi xem nhiều tuần liên tiếp, những ghi chú này giúp đặt kết quả cân vào đúng bối cảnh.
5. Kiểm tra gì khi kết quả lệch bất thường?
Trước hết, xem lại cân, bì, đơn vị nhập và cách tính. Nếu nghi lỗi lấy mẫu, kiểm tra bằng mẫu bổ sung phù hợp. Sau đó xem đàn có tiếp cận đủ máng ăn, nước uống và có khu vực nào bất tiện hay không. Ghi lại thay đổi thức ăn, sự cố thiết bị hoặc biểu hiện khác thường để trao đổi với kỹ thuật viên.
Nền ẩm cũng là điểm cần kiểm tra trong quản lý chuồng; tham khảo bài đệm lót chuồng gà thịt bị ướt. Nếu tăng trưởng giảm kèm bỏ ăn, khó thở, tiêu chảy hoặc chết tăng, cần liên hệ thú y. Không tự chọn thuốc hay tăng phụ gia chỉ từ một lần cân. Xem thêm hướng dẫn chăm sóc tại mục Tư vấn kiến thức chăn nuôi.
