Để theo dõi oxy hòa tan trong ao cá rô phi vằn, hãy ra ao trước lúc mặt trời mọc. Lúc này, một phép đo có thể cho biết điều mà lần đi thăm ao buổi chiều bỏ sót. Nếu cá đang tập trung sát mặt nước và há miệng liên tục, ưu tiên vận hành thiết bị tăng oxy sẵn có, đồng thời kiểm tra nước và quan sát phản ứng của đàn.
Vì sao nên đo oxy ao cá rô phi vào sáng sớm?
Trong ao đất có tảo, ánh sáng ban ngày giúp tảo quang hợp và tạo oxy. Khi trời tối, quá trình tạo oxy nhờ ánh sáng dừng lại, trong khi cá, tảo và các sinh vật khác vẫn hô hấp. Vi sinh vật phân hủy chất hữu cơ cũng tiêu thụ oxy. Vì thế, lượng oxy trong ao thường giảm dần qua đêm và xuống thấp vào gần sáng.
Hãy chú ý hơn sau những ngày nhiều mây kéo dài, khi ao nhiều chất hữu cơ hoặc khi lượng cá trong ao đã tăng đáng kể so với đầu vụ. Cá rô phi vằn có khả năng chịu oxy thấp, nhưng sức chịu đựng đó không phải là căn cứ để chờ cá nổi đầu mới bật quạt. Mục tiêu quản lý là giữ điều kiện cho cá ăn và phát triển bình thường.
Chọn điểm đo đại diện cho nơi cá sống
Đứng ở bờ ao, xác định vị trí thường cho ăn, khu cá hay tập trung và khu xa quạt nước. Chọn những điểm có thể tiếp cận an toàn và đánh dấu trên sơ đồ đơn giản. Kết quả đo ngay trong dòng nước do quạt tạo ra chỉ phản ánh khu vực đó. Một điểm ở phía xa quạt giúp người nuôi biết oxy có cải thiện ở nơi khác hay chưa.
Khi so sánh các ngày, nên trở lại cùng điểm và cùng độ sâu. Nếu đo thêm ở tầng khác, ghi riêng từng kết quả. Đầu dò chạm bùn hoặc bị nhấc lên khỏi nước giữa chừng có thể làm phép đo không còn đại diện cho lớp nước cần theo dõi. Chọn chỗ đứng chắc trên bờ và để dây đầu dò tránh xa cánh quạt.
Đọc đúng đơn vị của máy
Trước khi ra ao, kiểm tra pin, tình trạng đầu dò và hiệu chuẩn theo hướng dẫn của đúng loại máy. Xem màn hình đang hiển thị nồng độ oxy theo mg/L hay phần trăm bão hòa. Hai giá trị này có ý nghĩa khác nhau. Nếu ghi một con số mà thiếu đơn vị, người nhận ca sẽ khó đối chiếu với ngưỡng vận hành của trại.
Đặt đầu dò vào lớp nước cần đo và chờ số đọc ổn định theo hướng dẫn thiết bị. Ghi cả nhiệt độ nước nếu máy có chức năng này. Khi một kết quả khác hẳn các lần trước, đo lại và kiểm tra ở điểm thứ hai. Nếu cá đã có biểu hiện ngạt, cần triển khai tăng oxy trong lúc người khác kiểm tra thiết bị.
Xử lý khi cá tập trung trên mặt nước
Quan sát xem cá có dồn về chỗ nước chảy hay vùng quạt, có đớp khí kéo dài dù chưa cho ăn hay không. Ghi nhận tình trạng ở nhiều phía của ao. Cá tập trung để đón thức ăn cũng có thể làm mặt nước xao động, nên cần đối chiếu hành vi, thời điểm và kết quả đo trước khi kết luận nguyên nhân.
Khi nghi thiếu oxy, cho chạy hệ thống quạt hoặc sục khí theo phương án của ao. Kiểm tra thiết bị thực sự tạo dòng và trao đổi khí. Tạm ngừng cho ăn khi cá còn biểu hiện ngạt. Thức ăn thừa làm tăng lượng hữu cơ phải phân hủy và gây khó khăn thêm cho việc quản lý nước.
Sau khi tăng oxy, quay lại điểm ban đầu và cả điểm xa quạt để đánh giá. Ghi giờ bật máy, số đo mới và sự phân bố của cá. Nếu cá tiếp tục nổi đầu, cá yếu hoặc xuất hiện cá chết dù oxy đã cải thiện, liên hệ cán bộ thủy sản để kiểm tra thêm chất lượng nước và sức khỏe đàn. Tránh tự xử lý bằng hóa chất khi chưa rõ nguyên nhân.
Lập sổ đo để chủ động cho đêm tiếp theo
Mỗi dòng trong sổ chỉ cần đủ để người khác hình dung được tình trạng ao. Ghi tên ao, giờ, vị trí, độ sâu, oxy và đơn vị, nhiệt độ cùng trạng thái của quạt nước. Thêm một ghi chú ngắn về mưa, trời nhiều mây, lượng thức ăn còn dư hoặc màu nước thay đổi. Một số đo buổi chiều có ích khi đặt bên cạnh số đo gần sáng của cùng ao.
Nếu nhiều buổi sáng liên tiếp cho thấy oxy giảm, hãy cùng kỹ thuật viên xem lại lượng cá hiện có, khẩu phần, chất hữu cơ và khả năng cấp oxy của hệ thống. Kiểm tra nguồn điện và phương án dự phòng trước khi kết thúc ca chiều. Khi bàn giao, chỉ rõ điểm cần đo lại và người phụ trách bật máy để ca sáng có thể hành động ngay.
Chuẩn bị khi quạt nước mất điện
Ghi ngay cạnh sổ ao tên người có thể khởi động nguồn điện dự phòng. Khi thử máy, cần ra bờ xem cánh quạt thực sự quay và nước có chuyển động hay chưa. Với hộ vừa nuôi cá vừa nuôi gia cầm, hãy phân công người kiểm tra từng khu vực nếu cả hai cùng mất điện. Có thể tham khảo phần kiểm tra nguồn điện dự phòng và phân công người nhận cảnh báo cho khu chuồng gà.
