Ngăn chuột và chim hoang vào chuồng gà là một phần của việc bảo vệ thức ăn, nước uống và sức khỏe đàn. Với gà đẻ nuôi nền hoặc thả vườn, chỉ đóng cửa chuồng ban đêm chưa đủ nếu ban ngày cám còn rơi quanh sân và lưới có chỗ hở. Người nuôi nên kiểm tra đồng thời đường vào, nguồn thức ăn và nơi trú ẩn quanh khu nuôi.
Vì sao cần kiểm soát từ bên ngoài chuồng?
Chim hoang và động vật khác có thể mang mầm bệnh đến khu vực chăn nuôi, làm bẩn thức ăn hoặc nước uống. Chuột còn có thể di chuyển giữa kho, khu chứa chất thải và chuồng. Vì vậy, nhìn thấy cám bị ăn mất chỉ là một dấu hiệu dễ nhận ra; vấn đề không dừng ở lượng thức ăn hao hụt.
Các biện pháp ngăn tiếp cận giúp giảm nguy cơ, nhưng không bảo đảm đàn sẽ tránh được mọi bệnh. Cần kết hợp vệ sinh dụng cụ, kiểm soát người ra vào và theo dõi gà mỗi ngày. Không nên đợi thấy nhiều chuột hoặc chim lọt vào mới bắt đầu kiểm tra.
1. Đi một vòng để tìm đường xâm nhập
Quan sát chân tường, mép cửa, lỗ xuyên đường ống, mái và các mối nối của lưới. Ghi lại chỗ hở, lưới rách, dấu cắn hoặc nơi thường thấy phân động vật. Kiểm tra thêm cửa kho cám và khu để dụng cụ, vì đường vào có thể nằm ngoài ô chuồng gà.
Sửa các khe hở bằng vật liệu bền, phù hợp với vị trí và đối tượng cần ngăn. Lưới phải được cố định chắc, không để mép sắc gây thương tích. Khi che các cửa thông gió, cần bảo đảm hệ thống vẫn thông thoáng; không bịt kín đến mức chuồng nóng và ẩm.
Kiểm tra lại sau sửa chữa
Một miếng lưới mới chưa có nghĩa là toàn bộ hàng rào đã kín. Sau khi sửa, đi lại cùng tuyến kiểm tra và xem các mép tiếp giáp. Ghi ngày hoàn thành để biết vị trí nào thường bị hỏng trở lại. Với khu thả có mái hoặc lưới che, chú ý độ chùng và những khoảng trống ở cửa ra vào.
2. Bảo vệ thức ăn từ kho đến máng
Giữ cám trong kho khô, có biện pháp hạn chế động vật tiếp cận. Nếu dùng thùng chứa, chọn loại phù hợp với thức ăn, chắc chắn và có nắp đóng kín. Bao rách cần được xử lý sớm; không để cám tràn ra chân kệ hoặc góc kho rồi chờ đến cuối tuần mới dọn.
Khi cấp cám, tránh đổ vãi trên đường vận chuyển. Thu gom cám rơi và phần thức ăn bỏ đi, đưa vào nơi chứa phù hợp thay vì hất ra sân. Phần đã nhiễm bẩn không được đổ lại vào thức ăn sạch. Máng cần được bố trí để gà ăn thuận tiện, đồng thời hạn chế chim ngoài trời tiếp cận.
Không cắt khẩu phần của gà để giải quyết việc chuột ăn cám. Nếu thay loại máng hoặc cách cấp, theo dõi đàn có tìm được thức ăn và sử dụng bình thường hay không. Mục tiêu là bảo vệ nguồn ăn, không tạo thêm trở ngại cho gà.
3. Giữ nước uống và khu thu trứng sạch
Che chắn nguồn nước dự trữ, kiểm tra nắp bồn và đường cấp. Bố trí máng uống trong khu được bảo vệ, hạn chế phân chim rơi vào. Sửa điểm rò và xử lý nước đọng quanh chuồng, đồng thời bảo đảm đàn luôn có nước phù hợp để uống.
Thu trứng đều đặn, xử lý trứng vỡ và phần chất lót bẩn theo quy trình vệ sinh. Không để khay chứa trứng hỏng hoặc thức ăn thừa ở ngoài chuồng. Có thể kết hợp việc này với lịch kiểm tra ổ đẻ để hạn chế trứng bẩn và nứt vỡ.
4. Giảm nơi trú ẩn và kiểm soát an toàn
Sắp xếp vật tư gọn để dễ nhìn và làm sạch quanh chuồng. Dọn rác, bao bỏ và đống vật liệu không cần thiết sát vách. Quản lý khu chứa chất thải, tránh để thức ăn lẫn trong rác hở. Không chủ động cho chim hoang ăn gần nơi nuôi gà.
Nếu cần sử dụng bẫy hoặc sản phẩm kiểm soát chuột, nên có kế hoạch phù hợp với trại và hướng dẫn chuyên môn. Đặt thiết bị ở vị trí gà, trẻ em và vật nuôi khác không tiếp cận được. Không rải bả lẫn vào cám hoặc quanh máng ăn, không dùng hóa chất không rõ nhãn và không tự phối trộn thuốc.
Ghi vị trí thiết bị và kiểm tra theo hướng dẫn sử dụng. Khi xử lý động vật chết hoặc chất bẩn, dùng bảo hộ phù hợp và thực hiện theo hướng dẫn thú y, vệ sinh tại địa phương. Nếu dấu hiệu xâm nhập tiếp tục tăng, cần rà soát toàn bộ đường vào và nguồn thu hút thay vì chỉ tăng số bẫy.
5. Theo dõi bằng một sổ kiểm tra ngắn
Mỗi lượt kiểm tra có thể ghi bốn mục: vị trí, dấu hiệu, việc đã làm và thời điểm kiểm tra lại. Ví dụ, nếu thấy cám rơi cạnh cửa kho, cần ghi cả việc dọn cám và sửa bao hoặc cửa, không chỉ ghi đã vệ sinh. Cách ghi này giúp người chăm sóc ca sau tiếp tục đúng việc còn thiếu.
Khi đàn có biểu hiện bất thường như giảm ăn, giảm đẻ đột ngột hoặc chết tăng, liên hệ thú y để đánh giá, không tự kết luận do chuột hay chim hoang. Với gà bổ sung vào đàn, vẫn duy trì cách ly và theo dõi gà mới nhập. Kiểm soát bên ngoài và quản lý đàn cần được thực hiện cùng nhau.
